काठमाडौं । पछिल्लो समय विश्वभरी नै इलेक्ट्रीक कारको चर्चा बढ्दो छ । न्यू इनर्जी भेहिकल प्रतिको आकर्षण र प्रयोग बढेसँगै विशेष गरी युरोपियन, आसियन, अमेरिकी, चीन लगायत देशले ईभीमा विभिन्न छुट र सुविधा सहित प्रबद्र्धन गर्न थालेका छन् ।
यो मुख्य रूपमा वातावरण प्रदूषण नगर्ने, पटक पटक मर्मत र सर्भिसिङ गर्नु पर्ने झन्झटबाट मुक्त हुने,सँचालन खर्च एकदमै कम हुने लगायत कारण ईभीको माग बढ्दो छ ।
उदाहरणका लागि हेर्ने हो भने,नर्वेमा विद्युतीय सवारी साधन निकै नै लोकप्रिय छन्। नर्वे क्यालिफोर्नियाभन्दा पनि सानो क्षेत्रफलको रहेको छ भने गन्तव्य पनि छोटो रहेका हुन्छन् ।
तर, सबैभन्दा अत्याधुनिक ईभी गाडीलाई पनि पर्याप्त रूपमा चार्ज गर्न लाग्ने समय चाहिँ खरिदकर्ताहरूको लागि चुनौतीको विषय बनेको छ । विद्युतीय सवारीमा आउने यस्ता समस्यालाई समाधान गर्न नयाँ टेक्नलोजीको सोलिड स्टेट ब्याट्री उपयुक्त हुने गरेका छन् । यो प्रविधिले ब्याट्री चार्ज गर्ने समयावधिलाई कम गर्दछ भने इलेक्ट्रीक सवारीकालागि गेम चेन्जर बन्ने देखिन्छ ।
के हो सोलिड स्टेट ब्याट्री ?
कुनै पनि तरल पदार्थको सट्टामा सोलिड इलेक्ट्रोलाइट्ससँग बनाइएको ब्याट्री सोलिड स्टेट ब्याट्री भन्न सकिन्छ । यसले सम्बन्धित रासायनिक परिवर्तनसँग ब्याट्री बनाउन प्रयोग हुने सामग्रीमा भएको भिन्नताले ब्याट्रीलाई एउटै भोल्युममा इनर्जीको ठूलो मात्रा भण्डारण गर्न अनुमति दिन्छ। यसमा ५० देखि ८० प्रतिशत रेन्ज बढाउन सक्ने सम्भाव्यता हुन्छ । यो लिथियम आयन ब्याट्रीको तुलनामा उत्कृष्ट रहने पनि पाइएको छ ।
लिथियम आयन ब्याट्रीबाट केही अर्गानिक सामग्रीलाई हटाउने हो भने यसबाट अझ बढी फाइदा लिन सकिन्छ । यो ब्याट्रीलाई १५ मिनेटभन्दा कम समयमा १० देखि ८० प्रतिशत चार्ज गर्न सकिन्छ । थप रूपमा हेर्ने हो भने, कोबाल्ट र निकेल जस्ता दुर्लभ जैविक खनिज पदार्थको प्रयोग कम गर्ने हो भने यसले समग्र लागत घटाउँछ भने कार्बन फुटप्रिन्ट पनि कम गर्छ।
यसमा जैविक इलेक्ट्रोलाइट्स आफैँमा विषाक्त र प्रज्वलनशील हुने भएकाले यो ब्याट्रीले आगो लाग्ने जोखिम कम गरेर सुरक्षामा पनि ठूलो भूमिका निर्वाह गर्दछ ।
सोलिड स्टेट ब्याट्रीका समस्या र चुनौती
सोलिड स्टेट ब्याट्रीको फाइदा समग्रमा धेरै देखिएको भएता पनि लिथियम आयन ब्याट्रीको स्थान लिन आफैँमा चुनौतीको विषय हो ।
यद्यपि सोलिड स्टेट ब्याट्रीलाई पनि कम भए पनि प्राकृतिक स्रोत चाहिन्छ नै । यसमा सोलिड इलेक्ट्रोलाइटहरू उत्पादन गर्न धेरै महँगो हुने गरेका छन् । त्यसैकारण, लिथियम आयन ब्याट्री अझै पनि तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यमा नै पाउन सकिन्छ । वर्तमान समयमा हेर्ने हो भने प्रत्येक कार निर्माताहरूले इभी ब्यान्डवागनमा पूर्ण रूपमा अनबोर्ड रहेका छन्।
विकासले नयाँ फड्को मार्दै जाँदा सोलिड स्टेट ब्याट्री निर्माताहरूको लागि पनि आउने उच्च माग पूरा गर्न धेरै गाह्रो नहोला भन्न सकिन्न ।
यसको मतलब लिथियम आयन ब्याट्री टेक्नोलोजीको विकास र निर्माण जारी रहनेछ । यस बीचमा अन्य ब्याट्री प्रविधिहरू पनि देखा पर्न सक्ने सम्भावना छ, जुन पक्कै पनि खराब कुरा होइन।
पावर ग्रिड, कन्जुमर इलेक्ट्रोनिक्स र अन्य चीजहरूको लागि आवश्यक समग्र मागलाई सम्बोधन गर्दा , विश्वलाई सबै प्रकारका ब्याट्रीहरूको पूर्ण उत्पादन चाहिन्छ।
सोलिड स्टेट ब्याट्री प्रयोग भएका ईभी कारहरू
कार निर्माता कम्पनीहरूले २०२४ किया ईभी ९ र फोर्ड मस्टाङ म्याकइ जस्ता पछिल्ला ईभी मोडलमा लिथियम आयन ब्याट्रीको सीमितता द्रुत रूपमा महसुस गरिरहेका छन् ।
हाल प्रोडक्सनमा रहेका कार मोडललाई संचालन गर्ने कुनै पनि सोलिड स्टेट ब्याट्रीको प्रयोग भएका छैनन् , तर धेरै कम्पनीहरूले एक दशक वा लामो समयदेखि यो प्रविधि विकास गर्दै आएका छन्।
२०२० मा, टोयोटाले अटोमोटिभ प्रिज्म्याटिक ब्याट्रीमा विशेषज्ञता प्राप्त कम्पनी प्राइम प्लानेट एनर्जी एण्ड सोलुसन स्थापना गर्न पानासोनिकसँग संयुक्त रूपमा लगानी गर्ने घोषणा गर्यो । यस रणनीतिक साझेदारी र विकासमा ध्यान दिँदै टोयोटा पहिलो फंग्सनल मास प्रोडक्सन सोलिड स्टेट ब्याट्री उत्पादन गर्ने कम्पनीहरू मध्य पहिलो ट्र्याकमा छ।
यसमा उनीहरूको लक्ष्य भने सन् २०२० को मध्यसम्ममा यस्तो ब्याट्री भएको ईभी बेच्ने पहिलो कम्पनी बन्ने रहेको थियो । यद्यपि, अहिलेसम्म विकासकै क्रममा रहेको छ । कम्पनीसँग सोलिड स्टेट ब्याट्री प्रयोग गर्ने पहिलो सवारी बनाउने र यस किसिममा ब्याट्रीमा २० वर्षभन्दा बढीको विशेषज्ञता समेत रहेको छ।
